Al in 1890 werd opgemerkt dat er meer mannen dan vrouwen in instituten voor verstandelijk gehandicapten zaten. Studies uit de volgende decennia bevestigden dat mannen met 20-30% oververtegenwoordigd zijn onder de patiënten. Dit leidde tot de stelling dat genen op het X-chromosoom een belangrijke rol zouden spelen in mentale retardatie (MR).

Het eerste belangrijke bewijs voor die stelling was de ontdekking van het Fragiele X syndroom eind jaren 70 van de vorige eeuw. Al gauw werden er verschillende andere X-gebonden vormen van MR beschreven. Deze groep van aandoeningen wordt beschreven met de term X-linked Mental Retardation (XLMR).

	Xgezond X chromosoom
	Xbeschadigd X chromosoom
	Ygezond Y chromosoom
	gezond persoon
	aangedaan persoon
Figuur 1: familie met X-gebonden overerving

In figuur 1 is weergegeven hoe een X-gebonden aandoening (in dit geval XLMR) wordt overgeërfd in een familie. Kenmerkend is dat de aandoening (vrijwel) alleen bij mannen voorkomt, omdat zij geen tweede X-chromosoom hebben wat kan compenseren voor het beschadigde chromosoom. In plaats van een tweede X-chromosoom zoals bij vrouwen, hebben mannen namelijk een Y-chromosoom waarvan de functie niet helemaal te vergelijken is met het X-chromosoom.

Uit het bovenstaande volgt dat vrouwen zelden of nooit een X-gebonden ziekte hebben, maar zij kunnen wel draagster zijn. Bij draagsters van de ziekte zorgt het gezonde X-chromosoom voor voldoende compensatie en kunnen zij verder helemaal gezond zijn. In hele zeldzame gevallen zorgt een combinatie van twee aangedane X-chromosomen voor het voorkomen van de ziekte bij een vrouw, maar meestal kan de functie van het beschadigde chromosoom worden overgenomen.

Tegenwoordig wordt XLMR opgesplitst in twee groepen:

• Niet-syndromale of niet-specifieke XLMR, genaamd MRX
• Syndromale XLMR, genaamd MRXS

Men spreekt van MRX wanneer de mentale retardatie het enige aanwezige symptoom is en andere neurologische, metabole of dysmorfe kenmerken ontbreken.

De groep patiënten met MRX is de focus van ons onderzoek. Vooral de laatste jaren was het opsporen van nieuwe MRX genen zeer succesvol, er zijn er momenteel 14 bekend. De nauwe internationale samenwerking van verschillende onderzoeksgroepen en de oprichting van het Euro-MRX Consortium hebben daar een grote rol in gespeeld.