Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne definiuje upośledzenie umysłowe jako istotnie niższe od przeciętnego funkcjonowanie intelektualne (IQ poniżej 70), ujawniające się poniżej 18. roku życia, współwystępujące z istotnym ograniczeniem w zakresie dwóch lub więcej spośród następujących zdolności przystosowawczych: porozumiewania się, samoobsługi, trybu życia domowego, kontaktów społecznych, korzystania z dóbr społeczno-kulturowych, kierowania sobą, troski o zdrowie i bezpieczeństwo, zdolności szkolnych oraz sposobu organizowania wolnego czasu i pracy.

W 20-45% przypadków upośledzenia umysłowego w stopniu ciężkim i głębokim nie jest znana jego przyczyna. Odsetek ten wzrasta do 80% w przypadku upośledzenia umysłowego w stopniu umiarkowanym i lekkim. Wśród przyczyn upośledzenia umysłowego są czynniki środowiskowe (infekcje wewnątrzmaciczne, toksyczne substancje chemiczne, używki stosowane w ciąży) oraz czynniki genetyczne

Czynniki genetyczne można podzielić na przyczyny chromosomalne i jednogenowe. Zespół Downa jest najczęstszą przyczyna chromosomalną. Inne postacie niezrównoważonych aberracji chromosomowych zwykle również prowadzą do poważnego upośledzenia umysłowego. Dzięki znacznemu postępowi w zakresie biologii molekularnej, znacznie poprawiła się wiedza dotycząca zaburzeń jednogenowych. Identyfikacja nowych genów oraz analiza ich produktu białkowego daje nam nowe spojrzenie na rozwój i funkcję mózgu.