Już w roku 1890 zaobserwowano przewagę mężczyzn w instytucjach dla osób upośledzonych umysłowo. Wyniki badań przeprowadzonych w kolejnych latach potwierdziły, że wśród pacjentów z upośledzeniem umysłowym liczba mężczyzn jest o 20-30% większa niż liczba kobiet. Postulowano, że geny zlokalizowane na chromosomie X odgrywają główną rolę w upośledzeniu umysłowym.

Pierwszym istotnym potwierdzeniem tej teorii było odkrycie w roku 1970 zespołu łamliwego chromosomu X. Wkrótce zidentyfikowano kilka innych form upośledzenia umysłowego, związanych z chromosomem X. Wszystkie te zaburzenia należą do grupy upośledzeń umysłowych związanych z chromosomem X (X-linked Mental Retardation, XLMR).

Rycina 1: rodowód przedstawiający sposób dziedziczenia związany z chromosomem X.

Rycina 1 przedstawia jak upośledzenie umysłowe związane z chromosomem X (XLMR) jest dziedziczone w obrębie rodziny. Główną cechą tego typu dziedziczenia jest to, że upośledzenie umysłowe dotyczy tylko mężczyzn. Dzieje się tak dlatego, że mężczyźni nie posiadają drugiej (prawidłowej) kopii chromosomu X, która mogłaby kompensować kopię uszkodzoną. Zamiast drugiego chromosomu X, jak u kobiet, mężczyźni posiadają chromosom Y. Chromosom Y nie może kompensować uszkodzonego chromosomu X, ponieważ ich funkcje są zupełnie odmienne.

Kobiety nie są z reguły dotknięte zaburzeniami związanymi z chromosomem X. Mogą jednakże być nosicielkami choroby. W takim przypadku druga kopia chromosomu X (z prawidłowym genem) może w wystarczającym stopniu kompensować zaburzenia i u danej kobiety nie stwierdza się objawów choroby.

Aktualnie upośledzenie umysłowe związane z chromosomem X dzieli się na dwie grupy:

• Izolowane lub niespecyficzne upośledzenie związane z chromosomem X, określane jako MRX
• Zespoły z upośledzeniem umysłowym, określane jako MRXS

W przypadku MRX, upośledzenie umysłowe stanowi jedyny objaw choroby, pacjent nie ma  zaburzeń neurologicznych, metabolicznych lub nieprawidłowości w wyglądzie twarzy (tzw. cech dysmorfii).

Grupa pacjentów z MRX stanowi cel naszego badania. W ciągu ostatnich kilku lat zidentyfikowano 16 genów zaangażowanych w MRX. Istotną rolę w tym osiągnięciu odegrała ścisła współpraca kilku grup badawczych oraz ustanowienie Konsorcjum Euro-MRX.